Gipharts verrukkelijke 5: wereldsteden
Veellezer Ronald Giphart leidt ons door zijn goedgevulde boekenkast. Deze week tipt hij vijf boeken met een stad in de hoofdrol.
De geniale stad - Koen de Vos
In
de 15de eeuw telde de Italiaanse stad Florence krap 60.000 inwoners,
vergelijkbaar met hedendaagse steden als Roermond of Nieuwegein.
Florence, de hoofdstad van de regio Toscane, lag qua handel veel minder
gunstig dan vergelijkbare Italiaanse steden en ook had de stad geen
groot leger of grote vloot. Toch groeide Florence uit tot een weergaloze
broedplaats voor creatief talent en de bakermat van de Italiaanse
renaissance, die later weer de bakermat zou worden van de Europese
cultuur.
De
lijst briljante kunstenaars, schilders, filosofen, wetenschappers en
schrijvers die in Florence woonden kan niet worden overdreven: Leonardo
da Vinci, Michelangelo, Rafaël, Boccaccio, Petrarca, Dante, Machiavelli,
Lorenzo de' Medici en nog vele anderen.
Over
de vraag hoe het kan dat één stadje zoveel talent kon voortbrengen gaat
De geniale stad, geschreven door de Vlaamse historicus en filosoof Koen
de Vos. In dit boek introduceert hij negen voorwaarden die een
voedingsbodem zijn voor genialiteit, onder andere vrijheid, geld en
sociale status.
Voor
wie zelf eens door Florence wil struinen langs de overweldigende
hoeveelheid kunstwerken en architecturale hoogstandjes biedt de site van
Koen de Vos een handige stadswandeling, ook te downloaden voor
smartphones, met prachtige verhalen over het leven in een bruisende
Italiaanse stad in de 15de eeuw.
De
Canadese reisschrijver Rory MacLean maakte als jongeman een tienertour
door Europa, waarbij hij vooral was gefascineerd door de Duitse
hoofdstad Berlijn, toen nog verdeeld in twee delen. Hij raakte verslaafd
aan de verhalen van de stad en die obsessie werd zo groot dat hij zich
er uiteindelijk vestigde. Niet alleen woont MacLean in Berlijn, zoals
hij schrijft, Berlijn woont ook in hem.
Berlijn
is een stad van uitersten, waar het hoogste en het laagste dat de
mensheid heeft voortgebracht samenkomen, een stad waar hooggestemde
kunst werd vervaardigd en waar wereldoorlogen werden voorbereid, een
stad van prinsen en potentaten, een stad waar leiding werd gegeven aan
een van de bruutste regimes die de wereld kende, een stad die werd
verwoest, verscheurd en weer opgebouwd, een stad van legendes en
verhalen.
Voor
Berlijn, een bewogen geschiedenis, gaf MacLean 24 historische figuren
allen een eigen hoofdstuk, van Frederik de Grote, Marlene Dietrich,
Joseph Goebbels en John F. Kennedy tot David Bowie.
Het
verhaal van die laatste speelt zich eind jaren 70 af, als Iggy Pop en
David Bowie zich in Berlijn vestigen, omdat het de perfecte plaats was
om te feesten en te werken. Bowie nam er Heroes op, dat het officieuze
volkslied van Berlijn zou worden.
Oesters van New York, een stadsgeschiedenis - Mark Kurlansky
Wie
zijn geliefde echt wil verwennen trakteert hem of haar op een decadente
delicatesse: oesters. Dat deze zilte lekkernij uit de zee in de
geschiedenis lang niet altijd werd geassocieerd met pronkerige weelde is
te lezen in een erg fraai boek over het voormalige Nieuw Amsterdam, het
huidige New York ('the big apple').
Het
heet The Big Oyster, in het Nederlands verschenen als Oesters van New
York, een stadsgeschiedenis, en is geschreven door Mark Kurlansky. Deze
Amerikaanse schrijver staat bekend om boeken waarin hij een bepaald
ingrediënt of product koppelt aan episoden in de geschiedenis; zo
schreef hij biografieën over kabeljauw (die de wereld veranderde), zout
(waarom oorlogen werden gevoerd), zalm (wiens lot verbonden is aan het
lot van de aarde) en melk (waarmee de mens al 10.000 jaar een
haat-liefdeverhouding heeft).
En
dus over oesters, want de opmars van de stad is mede te danken aan de
oogst van opmerkelijk lekkere en uitermate voedzame oesters in de
wateren rondom Manhattan. Eeuwenlang leefden arme gezinnen op een dieet
van deze beestjes, want ze waren ook nog goedkoop. De duizenden kilo's
schelpen die overbleven werden gebruikt als ondergrond voor wegen en
gebouwen, en zo kunnen we stellen: New York is letterlijk gebouwd op
oesters.
Een kleine geschiedenis van Amsterdam - Geert Mak
Klein
is Een kleine geschiedenis van Amsterdam niet. De in 1995 verschenen
instant-klassieker van Geert Mak (1946) is ruim 400 bladzijden dik. Een
paar jaar eerder had Mak al De engel van Amsterdam gepubliceerd, zijn
debuut, een journalistiek boek waarin Amsterdam als hoofdpersoon werd
geportretteerd vanuit het perspectief van vele bewoners: een dakloze
man, een sigarenhandelaar, een drugsverslaafde, een volkse huisvrouw,
stappers, jongeren, kortom alledaagse mensen in een vibrerende moderne
stad.
In
Een kleine geschiedenis koos hij wederom Amsterdam als hoofdpersoon,
alleen ging hij nu op zoek naar de ontstaansgeschiedenis. 'Onder de
wortels van de bomen begint het verleden, en dat geldt zeker voor de
stad die ooit aan het IJ opkwam, ten onder ging en toch weer herrees',
luidt de eerste zin, waarna Mak vervolgt: 'De meeste mensen die deze
geschiedenis hebben meegemaakt zijn verdwenen in de tijd. Hun verhalen
(...) liggen er nog steeds, bij duizenden.'
Het
is aan hem om deze verhalen op te tekenen. De hedendaagse stad die wij
kennen leidt, in de woorden van Mak, een dubbelleven: op straat dreunt
het bestaan van alledag, maar onder de grond krioelen de jaren van
weleer.
Levendig
en met een goed gevoel voor fraaie details beschrijft Mak liefdevol de
wederwaardigheden van de stad die 'op een trotse manier niet-trots is'.
Metronome
- Lorànt Deutsch Op 19 juli 1900 werd in Parijs de eerste metrolijn
geopend en er zouden er nog vijftien volgen. De stad heeft ruim 300
stations, waarvan een deel is afgesloten of zelfs nooit geopend. Elk van
hen heeft een eigen verhaal en geschiedenis.
De
Franse schrijver Lorànt Deutsch heeft 21 van deze stations genomen als
vertrekpunt voor het vertellen van verhalen. Zijn opzet is eenvoudig:
hij reist met de metro naar een bepaald station, om zich vervolgens te
laten leiden door wat hij ziet, wat hij weet en wat hij heeft onderzocht
over de fascinerende geschiedenis.
Weinig
steden hebben zo'n immens rijk verleden als Parijs, het gehucht dat
begon als Gallische nederzetting en uitgroeide tot stad van koningen,
keizers, revoluties en heerschappijen. De wereldhoofdstad van de
romantiek, verzamelplaats van schrijvers, kunstenaars, courtisanes en de
rijken op aarde, stad waarin het verleden in iedere straat, in ieder
pand voelbaar is.
Zijn
immens populaire Metronome is een badkuip vol smakelijke anekdotes en
humoristische wetenswaardigheden over alle uithoeken van de ruim 2000
jaar durende geschiedenis. Het leent zich uitstekend als wandelgids en
je kunt ook metrostations nareizen om je te laten overdonderen door
Deutsch' prachtige stortvloed aan faits amusants (leuke weetjes).
